Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak, satın almak, kabul etmek, bulundurmak, kullanılmasına yer ve imkân sağlamak konuları son zamanlarda ülke gündeminde. Şaşırtıcı, akla hayale sığmayacak gelişmeler yaşanıyor. Konuya ilişkin mevzuat çerçevesinde gözaltına almalar, tutuklamalar gerçekleşiyor.
Uyuşturucu ile mücadele sadece bir güvenlik meselesi değil. Aynı zamanda toplumun sağlığını ve geleceğini ilgilendiren bir konu. Eğitim, önleme, tedavi, rehabilitasyon, sosyal uyum gibi farklı alanlarda çalışmalar gerekli.
Türkiye, uyuşturucu kaçakçılığında “merkez”, “hedef” veya “transit” ülke konumunda. Uyuşturucu kaçakçılığı ile mücadele uluslararası işbirliği ve koordinasyon gerektiriyor. Türkiye ve koordinasyonu gerektiriyor. Türkiye, uyuşturucu kaçakçılığından nemalanan terör ve organize suç örgütlerinin hedefinde. Bu nedenle, terörle, organize suç örgütleriyle mücadelede uluslararası işbirliği, istihbarat paylaşımı çok önemli.
Bugün, dünyada tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar çok ve çeşitli uyuşturucu türü bulunmakta. İnsanlık oldukça karmaşık bir uyuşturucu sorunu ile mücadele etmekte. Günümüzde uyuşturucudan etkilenmeyen hiçbir coğrafya bulunmamakta.
Dünya genelinde uyuşturucu kaçakçılığı ülke sınırlarını aşan hem bölgesel hem de uluslararası düzeyde bir suç türü haline gelmiş durumda. Organize suç örgütlerinin ve terör örgütlerinin uyuşturucu kaçakçılığındaki yüksek kâr payı, uyuşturucu madde kullanımındaki artış ve teknolojik gelişmelerle birlikte internet suçlarındaki yükseliş, uyuşturucu üretimi ve kaçakçılığını artırmakta.
Uyuşturucu suçları tüm dünyada hem sağlık hem de güvenlik sorunu oluşturmakta. Bu nedenle ulusal ve uluslararası paydaşlarca uyum içerisinde yürütülmesi gereken çok boyutlu bir mücadele alanı. Ülkemiz bu çok boyutlu mücadelede uluslararası iş birliğini sağlamakla yükümlü kuruluşların çalışmalarına her aşamada katkı sağlamakta.
Ülkemiz; Asya’da üretilen ve Avrupa’ya transfer edilen başta eroin olmak üzere afyon türevleri kaçakçılığında, son yıllarda imalatı artan metamfetaminde, Avrupa’da üretilen ve Asya’ya sevk edilen sentetik uyuşturucularda ve bu maddelerin üretiminde kullanılan kimyasalların kaçakçılığında hem transit hem de hedef ülke konumunda.
İçişleri Bakanlığı Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı’nın 2024 yılı raporuna göre, Afganistan’daki yasa dışı afyon üretimi 2023’te bir önceki yıla göre %95 azalarak 10.800 hektara düşmüş ve bu durum küresel eroin piyasasını etkilemiştir. “Balkan Rotası” eroin kaçakçılığında önemli bir güzergâh olmaya devam etse de “Güney Rotası”nın kullanımındaki artış dikkat çekmektedir.
Esrar, 2022 yılında yaklaşık 228 milyon kişi tarafından kullanılan bir madde olarak dünya genelinde en yaygın uyuşturucu olmaya devam etmektedir. Türkiye’de 2023’te esrar yakalamaları bir önceki yıla göre %23 artarak 77,9 tona ulaşmıştır. Skunk maddesinde ise %148,5 artışla 21,4 ton yakalama yapılmıştır.
Küresel ölçekte 2022 yılında koka bitkisi ekim alanları rekor kırmış ve toplam 2.757 ton kokain yakalanmıştır. Türkiye’de 2023 yılında kokain yakalamaları %8,8 artarak 2,5 tona ulaşmıştır. Avrupa’da ise 2022’de rekor düzeyde 323 ton kokain yakalanmıştır.
Avrupa’da MDMA (Methylenedioxy Methamphmpetamine) üretiminin yoğunlaştığı; Captagon üretiminin ise Orta Doğu’da yoğunlaştığı, ancak Avrupa’ya yönelik kaçakçılığın arttığı belirtilmektedir. Türkiye’de 2023’te Captagon yakalamaları bir önceki yıla göre %42,5 azalarak 13,7 milyon tablet olarak gerçekleşmiştir.
Metamfetamin, özellikle Afganistan kaynaklı olmak üzere küresel bir tehdit oluşturmaktadır. Türkiye’de 2023 yılında metamfetamin yakalamaları %35,5 artarak 21,9 ton ile tüm yılların en yüksek seviyesine ulaşmıştır.
Son dönemlerde ülkemizde sentetik ecza olarak bilinen ilaçların amaç dışı kullanımında artış yaşanmaktadır. Kolluk kuvvetlerinin yasa dışı maddelere yönelik sokak baskısını artırması nedeniyle maddeye erişim zorlaşmış; bu durum kullanıcıların sentetik eczaya yönelmesine yol açmıştır.
Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle uyuşturucu kaçakçılığında önemli bir geçiş ülkesi olmaya devam etmekte ve bu nedenle uluslararası iş birliği büyük önem taşımakta. Ülkemiz 2023 yılında uyuşturucu ile ilgili 251.851 olaya müdahale etmiş, 313.416 şüpheli yakalamıştır.
Dünya genelinde uyuşturucu madde kaçakçılığından elde edilen gelirin yüksek oluşu, suç ekonomisinin büyüklüğünü ortaya koymakta. Bu durum, uyuşturucuyla mücadelenin sadece madde yakalamaları ile sınırlı olmadığını; suç gelirleriyle mücadele ve terörizmin finansmanının engellenmesinin de kritik önemde olduğunu göstermekte.
Teknolojinin gelişimine bağlı olarak internet siteleri, sosyal medya platformları ve Dark net/Deep web kullanımı her geçen gün artmaktadır. 2023 yılında küresel anlamda perakende uyuşturucu satışlarının %68’ini Dark net satışları oluşturmuştur. Dark net pazarının tahmini değeri 1,6 milyar dolar olup bu miktarın %6,6’sı kripto para birimlerinden oluşmaktadır. Bu durum internet üzerinden yapılan uyuşturucu kaçakçılığının ne kadar büyük boyutlara ulaştığını göstermektedir. Ülkemiz de internet ortamındaki uyuşturucu suçlarına yönelik mücadelesini artırmış ve operasyonlar sıklaştırılmıştır.
Dünya, Avrupa ve ülkemizde uyuşturucu madde yakalamalarının artması; suç organizasyonlarının yeni ticaret ve sevkiyat yöntemleri geliştirmesi; üretimde alternatif metot ve ara kimyasallar kullanması; farklı ülkelerdeki suç örgütleriyle iş birliği yapması, uyuşturucu sorununun küresel bir sorun olduğuna ve mücadelenin her geçen gün zorlaştığına işaret etmekte.
Gürsel Demirok
