“Yazın çok güzel. Eline sağlık. Gerçekten her il ve ilçede eğitime destek verilmesi gerekiyor. Okullarda çok önemli yemek ve yemekhane sorunu var. O da hükümetin vaadi idi bir zamanlar. Artık Necati Başkan Hoca ona da bir el atar üçüncü döneminde.”
“Eğitimci Başkandan Örnek Alınacak Eğitim Projeleri” başlığıyla geçen hafta bu köşede yayımlanan yazım üzerine bir dostum bu paylaşımı yaptı. Kemer Belediye Başkanı Necati Topaloğlu’nun eğitim projelerini anlattığım yazı ilgi gördü. Dostumun dikkat çektiği konu ise gerçekten önemli: Okullarda çocukların sağlıklı ve yeterli beslenmesi.
Sorun geçmişte hükümetin de gündemindeydi. Millî Eğitim Bakanlığı, 2023 yılı başında 81 ilin yöneticileriyle yaptığı hazırlıkların ardından, öncelikle okul öncesindeki çocuklardan başlayarak kademeli biçimde 5 milyon öğrenciye bir öğün ücretsiz yemek verilmesini hedeflediğini açıklamıştı.
Ancak bugün okul yemeği konusu yeniden gündemde. Türkiye Okul Yemeği Koalisyonu da geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, “Her çocuğun her gün ücretsiz, sağlıklı ve güvenli okul yemeğine ve temiz suya erişimi, sürdürülebilir ve kalıcı bir kamusal politika haline getirilmelidir” çağrısında bulundu.
Peki diğer ülkelerde durum nasıl?
Dünyada farklı uygulamalar var. Finlandiya ve İsveç’te devlet okullarındaki öğrencilere ücretsiz ve beslenme standartlarına uygun okul yemeği sunuluyor. Brezilya ve Hindistan da milyonlarca çocuğu kapsayan büyük ölçekli okul beslenme programları uyguluyor.
Fransa ve İtalya’da devlet desteği ve ailelerin gelir durumuna göre değişen katkılarla okul yemekleri sağlanırken, sağlıklı ve yerel ürünlerin kullanımına önem veriliyor. Japonya’da ise okul yemeği aynı zamanda eğitimin bir parçası. Öğrenciler servisten temizliğe kadar sürece katılarak sorumluluk kazanıyorlar.
ABD’de düşük gelirli ailelerin çocukları ücretsiz veya indirimli okul yemeklerinden yararlanabiliyor. İngiltere’de de yaş ve ailelerin ekonomik durumuna göre ücretsiz yemek uygulamaları bulunuyor. Almanya, Kanada ve Avustralya gibi ülkelerde ise sistemler farklılık göstermekle birlikte devlet destekli okul beslenme programlarının kapsamı giderek genişliyor.
Görüldüğü gibi ülkeler kendi sosyal devlet anlayışlarına, eğitim sistemlerine ve bütçe olanaklarına göre farklı modeller geliştirmişler. Türkiye’nin de bu örnekleri inceleyerek kendi koşullarına uygun, sürdürülebilir bir sistem oluşturması gerekir.
Çocukların yeterli ve sağlıklı beslenmesi yalnızca ailelerin ekonomik olanaklarına bırakılabilecek bir konu değildir. Beslenme yetersizliği çocuğun sağlığını olduğu kadar eğitim hayatını ve geleceğini de ilgilendirir.
Bu nedenle okul yemeği bir sosyal yardım anlayışının ötesinde ele alınmalı; çocukların sağlıklı beslenmeye erişimi esas alınmalıdır. Bugüne kadar yapılan çalışmalar gözden geçirilerek, tüm devlet okullarını kapsayabilecek kalıcı ve sürdürülebilir bir okul yemeği sisteminin nasıl kurulabileceği yeniden değerlendirilmelidir.
Gürsel Demirok
